Desarquivar a perda

O lugar atravesa a obra de María do Cebreiro Rábade Villar. Volvemos, cando menos, a O barrio das chinesas (2005). O poemario comeza dicindo «Como todos os lugares, este barrio empezou sendo outro lugar» e remata declarándose libro de viaxes. A escritora pon e quita apelidos pero é a mesma. Tempo e lugar, a historia da cultura, as coordenadas que habita de maneira máis decidida.

Se cadra a idea máis poderosa de Fogar impronunciable póusase na defensa e na vontade de volver ler no pasado como condición para albiscarmos outro futuro. Escoitámosllo á autora hai uns poucos días na súa intervención no ciclo Escrita(s) en Sargadelos A Coruña. A imaxe dialéctica, aquela que Walter Benjamin identifica coa historicidade propia da revolución. Di Cebreiro: «como incursión no futuro foi pensada a temporalidade revolucionaria».

Para continuar a ler: Desarquivar a perda (texto íntegro)

[Apresentaçom de Fogar impronuciable de María do Cebreiro Rábade Villar na livraria Couceiro de Compostela em Junho de 2011]

* Imagem: Gordon Matta-Clark

O vocabulario da resistencia

Sábado 16 de abril de 2011, 18.00 horas, máis de 100 antidisturbios e 15 furgóns policiais só no Campo da Leña da Coruña, “escoltan” a manifestación convocada para protestar contra o recente desaloxo da Casa das Atochas. O vocabulario da represión.

NON PODERÁN DESALOXAR OS NOSOS SOÑOS

3 anos antes, o 14 de marzo de 2008, diversas persoas integrantes do proxecto “A Cultura Preokupa” entran nun inmoble ubicado na rúa Atocha Alta, no barrio de Monte Alto, barrio que leva anos sufrindo un duro proceso de xentrificación e de especulación inmobiliaria e urbanística.

Trátase dun local que leva anos abandonado, sendo propiedade do construtor inmobiliario Pérez Paz, un dos responsables e beneficiarios deste proceso que asola o barrio, coñecido ademais polos seus “métodos” pouco éticos, que teñen amendrentada a veciñanza do barrio.

Nos tres anos seguintes este espazo convertirase nun laboratorio social, un dos centros de produción cultural máis importante do país e un foco de desobediencia e resistencia social e política .

En homenaxe ás mulleres da resistencia anarquista asasinadas no ano 1937 pola Guardia Civil no número 55 da propia rúa Atocha Alta será bautizado como A Casa das Atochas.

OS NOSOS SOÑOS TAMPOUCO CABEN NAS SÚAS LEIS

Autoxestión, anticapitalismo, cultura libre, asemblearismo, horizontalidade, experimentación e creatividade son as palabras de orde na Casa.

O propio proceso de funcionamento da Casa, a través de asembleas abertas, sen artificios nen lucro, na que nós propios producimos e autoxestionamos, rompendo o rol de meros espectadores, parece mostrar ás claras unha alternativa ao sistema da produción cultural dominante.

Durante estes tres anos sucedéronse centos de accións e actividades rebeldes, propondo alternativas de resistencia en base á construción de movementos que converteron a Casa nun referente do activismo político e cultural. As numerosas palestras, concertos, obradoiros, xantadores sociais ou proxeccións son só unha pequena parte das actividades da Casa; que non ficaban somentes no seu interior, senón que tamén tomaban a rúa. Na procura dunha cultura libre, autoxestionada, anticapitalista, activa, que loita polo Común.

Esta loita viuse ameazada polo proceso especulativo que sufre o barrio de Monte Alto, e un PXOM (recorrido en varias ocasións), que ten o obxectivo de borrar a memoria da dignidade do barrio e especular co seu solo. Os vellos veciños foron expropiados e expulsados a precios risibles e as casas derruídas.

A Casa das Atochas non puido permancer á marxe desta espiral urbanística demente. Tras meses funcionando coa ameaza da orde de desaloxo finalmente ditada o 23 de marzo, o 12 de abril a Casa non só é desaloxada senón que tamén derruída. Tentando borrar así as mostras da dignidade e a resistencia da cidade da Coruña.

A PROPIEDADE É UN ROUBO

Mais a historia das Atochas non remata aquí, acaba de comezar.

É o vocabulario da resistencia.

Políticas culturais na Galiza (da última década) (e 6)

O estado da cena musical galega. Conversa organizada por komunikando. net e o Novas da Galiza, com Miguel Mosqueira (Ataque Escampe), Martiño Suárez (The Homens) e Davide Seném Outeiro (Xenreira).

Políticas culturais na Galiza (da última década) (5)

Na resaca (real e figurada) do 22-M resulta difícil pensar con xeito nos conceptos política e cultural por xunto e por separado. En calquera caso, convén reflexionar sobre o que pasou para prever o que aí nos vén (se é que non era xa). E dialogarmos. Daí que vou aproveitar dúas categorías desenvolvidas aquí por Sabela Pato e Antonio Doñate: a obra da Obra, que mellor quedaba en español, e o Modernillo, que mellor quedaba en alemán. E así son, como categorías, unha representación posible do residual e do emerxente que Raymond Williams pensou ao fío do desenvolvemento dunha cultura. Temos, dunha banda, o Luar e a momificación disfrazada de antropoloxía e, doutra, esa falsa modernidade propiciada por festivais de música por ordenador e o multimedial, como o alcohol, causa e solución de todos os problemas.

E, no medio, a zona morta. Aí onde deberá estar o dominante. Cando menos unha xeración perdida –os 16 anos da era Fraga coinciden case exactamente cos 15 que constitúen unha xeración artísitica, disque– na que hai obras pero non políticas, a penas lapelas e correntes cun sentido e duración moi estreitos. Desde unha resistencia que demostra a diario que é a única política cultural posible.

Marta Pérez Pereiro

Políticas culturais na Galiza (da última década) (4)

Concordo con Comba en que os sistemas e as políticas culturais se consolidaron como afirmacións identitarias á par dos estados-nacións. No eido concreto da miña actividade, o comisariado de exposicións e a redacción de plans museolóxicos, sabemos que o nacemento concreto das institucións museais se dá na Europa do s. XVIII á par da promoción da cultura secular nacional.

En Galicia o nacionalismo centrou a súa atención na arqueoloxía e na antropoloxía e vencellado a este proxecto xurdiron os primeiros museos: o Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense e o Museo de Pontevedra. A renovación museolóxica pasou tamén polo nacionalismo, a nova museoloxía entrou polo Arnoia e impregnou a antropoloxía e a arqueoloxía galega en xeral.

Porén ao longo dos anos de goberno Fraga o sector foi dominado por un grupo moi endogámico de especialistas. Estes consagraron o seu traballo fundamentalmente á restauración e á arte sacra. Hoxe en día seguen ocupando postos estratéxicos na universidade e na administración e detrás hai unha estrutura moi ben organizada: o Opus Dei.  O halo de fetiche e cualificación técnica que rodea o sector ampara aínda hoxe o seu monopolio. «Galicia no tempo» non foi froito dunha acción errática, a dereita neste sentido está moi ben organizada.

Por suposto existen outras inercias, dende os ’80 os museos de todo o planeta achegáronse ao mundo do espectáculo, da feira popular e do entretemento de masas, pasaron a formar parte do marketing ou branding urbano e en Galicia, en apenas 20 anos, xurdiron novos contentores: o Domus, o Verbum, o Museo do Mar… Edificios espectaculares, abandeirados por reputados arquitectos pero sen un proxecto museolóxico claro alén do modernillo. Por norma os contidos foron encargados a empresas foráneas (especialmente catalás). A captación especulativa de fondos europeos e a axenda electoral primaron nestes proxectos. Aquí, dende logo, faise evidente aquela máxima de que a posmodernidade é efectiva mesmo onde a modernidade non o é, pois en Galicia a cultura entrou de cheo no capital sen unha industria cultural propia.

O caso dos museos de arte contemporánea é un pouco distinto, pois a nivel estatal se trata dun sector máis normalizado e aínda que tamén xurdiron nesta época o grado de especulación non foi tan grande, si cabería discutir en que medida ditos proxectos se incardinan na sociedade galega.

Como vos podedes imaxinar traballar neste marco é realmente complicado, a especulación ademais do baleiro creou inercias nas que os contidos se confunden coas aparencias, o deseño co discurso e nas que os tempos priman sobre a profesionalidade. A elite da Obra impide a libre circulación dos coñecementos e promove a falsa crenza (non podía ser doutro xeito) de que alén deles non hai ninguén máis. O grupo da renovación museística está hoxe lonxe da toma de decisións e sobre todo do diñeiro. E ademais parece que ninguén repensa o acontecido nin busca novas praxes. A soidade é infinita e sobrecolledora nesta Cidade da Cultura.

Sabela López Pato

Políticas culturais na Galiza (da última década) (3)

A cultura do eucalipto by Ariel Ninas

Podiamos ler na prensa de febreiro de 2011 artigos referidos á «desistencia» de grupos ecoloxistas para a erradicación do eucalipto en chan galego, aceptando a epidemia e concentrar os seus esforzos en tentar que a praga non se estendera máis. Pois ben, no mundo cultural, a política que vén dinamizando o panorama na Galiza é a «resistencia» que será o que no futuro nos permita desfrutar das propostas creativas, intelectuais ou de lecer. A hipócrita e instrumentalizada política das institucións —salvo contadas excepcións— afogan a verdadeira cultura, e coma eucaliptos, son pan para hoxe, e fame para mañá. Xa que a nosa cultura non vén das antípodas, só nos queda seguir resistindo, e a nivel colectivo xa que un leñador só non acaba coa praga do bosque.

Ariel Ninas

Políticas culturais na Galiza (da última década) (2)

Grupo modernillo. Á pregunta de alguén, unha compañeira de traballo o outro día contestou iso, por teléfono. «Non sei, un grupo deses modernillos». Iso é o que se ve. Goberne quen goberne, todo vai aspirar a ser modernillo. Modernillo é a Cidade da Cultura, e as capas dos libros que se apoian, e as maneiras dos autores, e as montaxes escenográficas, e as novas dotacións urbanísticas, e os festivais patrocinados, e as iniciativas dos xacobeos, e traer o sónar e os africanos, e os emerxentes nos suplementos culturais. Modernillo fundaméntase en contra do antigo. Pero tampouco é Moderno, non o consegue. Tampouco o persigue. Só pretende parecelo. Ata a tradición é tratada así, énos trasladada así. A política cultural parece consistir en non parecer quedar atrás; en ser, da peor maneira, adolescente, xuvenil. En aparentar, por tanto. Nalgo simulacral: un é sepultado nun como se é.

Antonio Doñate

Políticas culturais na Galiza (da última década) (1)

As políticas culturais nomeadas como tais, fôrom-se conformando nos distintos contextos históricos como o modo em que os estados contribuem ou condicionam o mantimento do seu sistema cultural. Podemos distinguir modelos de políticas culturais tachados pola actual crítica neoliberal de dirigistas, como foi o caso da França durante o mandato de Jack Lang, que porém contribuiu a que hoje a dança ou o cinema francês gozem duma normalidade e que as e os profissionais da cultura podam viver dignamente do seu trabalho criativo. Um outro modelo é o dos Estados Unidos, adoptado na maioria dos países latino-americanos, onde o estado nom participa na promoçom da cultura, mas disponibiliza importantes incentivos fiscais para fomentar o mecenato cultural por parte das grandes empresas. Em todos estes casos subjace uma vocaçom nacionalista do estado, uma consciência da importáncia da cultura própria como elemento simbólico de diferenciaçom e de prestígio. Em naçons sem estado como é Galiza, as políticas culturais desenvolvidas nos trinta anos desde que estas som competência autonómica, só podem ser caracterizadas negativamente. Tenhem sido, a excepçom de períodos ilhados como os governos Tripartito e Bipartito, políticas definidas polo que deixaram de fazer, mais que polo que fam. Políticas marcadas por uma acçom errática, onde o único critério visível som os interesses clientelares ou propagandísticos, sem uma estratégia de fundo. Políticas que, na sua passividade, tenhem impedido a consolidaçom dum sistema normalizado onde os projectos comerciais saiam ao mercado e as propostas mais inovadoras ou rompedoras contem com circuitos específicos para a sua visivilizaçom.

O objectivo destas (im)políticas semelha claro: afogar as expressons culturais próprias, liquidar por esgotamento e inaniçom os projectos empresariais que apostem pola cultura própria, reduzir o sistema cultural galego a «um fato de excêntricos que só querem zugar da teta do subsídio». Estám conseguindo consolidar essa imagem. Já só lhes resta dar-nos o toque de graça.

Comba Campoy

Vozes dissonantes. Políticas culturais na Galiza (da última década)

O núcleo central deste debate é a análise e a discusom sobre o desenvolvimento de políticas culturais, oficiais ou alternativas, na Galiza da última década. O assunto pode ser abordado desde distintas perspectivas: os vínculos entre políticas culturais e poder político; as repercusons das distintas mudanças experimentadas no governo da Xunta nestes anos (a herança do fraguismo, a experiência do bipartido, o projecto de Nuñez Feijoo) ou as políticas culturais e o sentido do “público”. Neste quadro, aspiramos à focagem renovada de distintas linhas de debate recorrentes no ámbito cultural galego (cultura e subsídios, cultura e nacionalismo). Ou, por abrir mais umha possibilidade, a tensom entre crítica e espectáculo no desenvolvimento de políticas culturais ou o relacionamento da cultura galega com fluxos internacionais da criaçom e a comunicaçom.

TEATRO-MÁQUINA-CARNE (por R. V. Ponte)

[...] O teatro-máquina de Marcos Abalde é unha fervenza de linguaxe mal asentada, linguaxe que desconfía de si mesma e ten por forza que se servir do lema, a consigna, a proclama e a pintada. Ao final este contido tráxico de Canibalismo enfróntanos a un destino do que non podemos escapar mentres continuemos a nos comportar de xeito tan civilizado. Porque Abalde cúspenos na cara e nós agradecémosllo e a «civilizaçom começa quando lhe cospes a alguém na cara e agradececho, quando lhe partes a cabeça a alguém e sorri, quando mijas por cima de alguém e di  que chove». Con todo, hai neste teatro cruel de Abalde unha semente que escapa á destrución completa. O seu  carácter espectacular, no que a forza do berro se transforma en besbexo monumental, imprímelle unha compoñente lúdica que poucas veces poderemos volver atopar nun texto-catapulta coma este. Esta lucidez lúdica achega un aquel de esperanza fundamentada na existencia necesaria dun final. Así nolo anuncia o manifesto do prólogo, que Abalde conclúe cunha fórmula que lle é tan querida e a min tanto me soa. Aquilo de que o espectáculo debe comezar posto ao final dun poema permite ao propio poema facerse corpóreo ao se volver canción, un himno de cemento e cristal. E hai esperanza porque Abalde ten a sorte de non se ter deixado atrapar polas gadoupas do realismo. A el o realismo chéiralle mal. Non cre en espellos que proxecten sombras. Sabe que os vampiros e os caníbales non nos reflectimos nos espellos. Abalde chegou a este mundo non para repetir vellos modelos que funcionan. Senón para se aventurar na experimentación do que aínda non hai. Teatro altermundista que só podería ser comparado cun cadro de Lugrís, Canibalismo somérxese gozoso nun Mäelstrom noruegués e nada civilizado. O verbo crea novas realidades porque para iso está. A perpetua utopía surrealista de a palabra ter que ter semente para crear. Esta peza é un texto catapulta que non remata en si mesmo senón nese exacto intre no que o pano comeza a se erguer. Até entón todo controlado, despois ninguén sabe o que virá. Viaxemos pois con Baudelaire «até o descoñecido até atopar o novo». Ese é o convite que Canibalismo fai. A mesma esperanza que encontramos ao final da peza, cando unha pregunta sen resposta nos obriga a continuar. Ou mellor dito, a comezar [...].

Para continuar a ler: TEATRO-MÁQUINA-CARNE (texto íntegro)

 

[Apresentaçom de Canibalismo de Marcos Abalde publicado por Estaleiro Editora e celebrada o 21 de Janeiro de 2011 na Biblioteca Ánxel Casal de Compostela]